بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار

نویسنده: پوهندوی عبدالفتاح مجیدی

سمت علمی: عضو کادر علمی دیپارتمنت امور مالی و بانکی، پوهنځی اقتصاد، پوهنتون 

مجله: مجله علمی و تحقیقی پوهنتون تخار

سال نشر: ۱۴۰۳

شماره نشر: چکیده مقالات در کنفرانس ملی مدیریت منابع طبیعی و نقش آن در توسعه پایدار افغانستان

جلد: 

صفحه: ۴۵

چکیده

استخراج و استفادهٔ درست از منابع معدنی برای تهیه و تولید کالاها در کشور، موجب بهبود وضعیت اقتصادی شده، زمینهٔ سرمایه‌گذاری‌های مستقیم و غیرمستقیم را فراهم می‌سازد. همچنان، این بخش در کاهش فقر و بهبود اشتغال نقش مهم و مؤثری دارد. هدف این تحقیق، بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار است. بر اساس معلومات ریاست معادن ولایت تخار، حدود ۵۶۰ تن در معدن نمک فعالیت دارند. با استفاده از روش نمونه‌گیری یمانه، حجم نمونهٔ آماری ۲۳۴ نفر تعیین شده و معلومات به‌صورت تصادفی از طریق پرسش‌نامه جمع‌آوری گردیده است. برای تجزیه‌وتحلیل معلومات از برنامه‌های SPSS و Microsoft Excel استفاده شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که استخراج معدن نمک بر کاهش فقر و بهبود اشتغال در ولایت تخار اثرات مثبت و معناداری دارد؛ زیرا حدود ۹۵ درصد پاسخ‌های ارائه‌شده در مورد اثرات استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار مثبت بوده و نشان می‌دهد که این فعالیت به کاهش فقر و بهبود اشتغال کمک کرده است.

کلیدواژه‌ها: اشتغال، افغانستان، تخار، رفاه، فقر و معدن نمک.

مقدمه

استخراج معادن در یک کشور می‌تواند سهم قابل‌توجهی در ایجاد فرصت‌های شغلی، کاهش بیکاری و مبارزه با فقر داشته باشد. بخش معدن و صنایع معدنی از طریق ایجاد اشتغال مستقیم، درآمد خانواده‌ها را افزایش می‌دهد. افزایش تولید و اشتغال نیز می‌تواند نقش مثبتی در بهبود درآمد خانواده‌ها داشته باشد. افزون بر این، معادن تأمین‌کنندهٔ مواد اولیهٔ مورد نیاز بسیاری از صنایع هستند که این امر موجب کاهش وابستگی صنایع کشور به واردات مواد اولیه می‌شود. از این جهت، گامی در راستای خودکفایی صنعتی کشور برداشته می‌شود (بهبودی، برقی اسکویی و محمدی خانقاهی، ۱۳۹۸، ص. ۱۱۶).

بر اساس گزارشی از شبکهٔ خبری «سی‌ان‌ان» که در تاریخ ۲۰ آگست ۲۰۲۱ توسط خبرگزاری آناتولی منتشر شده است، افغانستان با وجود برخورداری از منابع معدنی قابل‌ملاحظه، به ارزش تقریبی یک تریلیون دالر، با فقر گسترده روبه‌رو بوده است (خبرگزاری آناتولی، ۲۰۲۱). همچنان، شبکهٔ خبری بی‌بی‌سی فارسی در ۱۲ می ۲۰۲۲، با استناد به برآورد سال ۲۰۱۰، ارزش منابع معدنی افغانستان را سه تریلیون دالر ذکر کرده است.

از دیدگاه اقتصاد کلان، اشتغال از جنبه‌های مختلفی، مانند درآمدزایی، تولید، کارآفرینی و توسعهٔ دانش و فناوری، اهمیت دارد. میزان اشتغال، مانند سایر متغیرهای اقتصادی و اجتماعی، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد که از آن جمله می‌توان به میزان تولید، سرمایه‌گذاری، سطح دستمزدها، سطح قیمت‌ها، سیاست‌های دولت و تجارت خارجی اشاره کرد. استفاده از این عوامل ممکن است آثار مثبت یا منفی در پی داشته باشد (پاسبان، ۱۳۸۵، ص. ۲).

علم اقتصاد توسعه از لحاظ تاریخی نشان می‌دهد که فقر همواره مورد توجه بوده و هیچ نظریهٔ اقتصادی یا نظریهٔ اقتصاد توسعه‌ای نسبت به آن بی‌تفاوت نبوده است (محمودی و صمیمی‌فر، ۱۳۸۴، ص. ۱۱).

در سال‌های اخیر، کاهش فقر به یکی از مباحث مهم در متون توسعه تبدیل شده است. شماری از پژوهشگران اقتصاد توسعه، از جمله اموانو و همکاران (۱۹۹۵)، بر این باورند که مبارزه با فقر شرط لازم برای رشد اقتصادی است. با این حال، برنامه‌های مبارزه با فقر، همان‌گونه که به کارایی سیاست‌گذاران و شیوهٔ اجرای برنامه‌ها نیاز دارند، مستلزم شناخت ابعاد مختلف پدیدهٔ فقر، دلایل و پیامدهای آن نیز هستند (نجفی و شوشتریان، ۱۳۸۶، ص. ۲).

بدون تردید، نخستین گام برای مبارزه با فقر، شناسایی افراد فقیر است. برای تشخیص دقیق وضعیت فقر، استفاده از شاخص‌های اندازه‌گیری فقر ضروری است. در پژوهشی که به برآورد شدت فقر در خانواده‌های روستایی بر اساس شغل سرپرست خانواده و منطقهٔ جغرافیایی محل سکونت پرداخته است، نتایج نشان می‌دهد که افزون بر خانواده‌های دارای سرپرست بیکار و ازکارافتاده که در شرایط نامطلوب رفاهی به سر می‌برند، شدت فقر در خانواده‌هایی که سرپرست آن‌ها به فعالیت‌های کشاورزی مشغول است، بیشتر از سایر خانواده‌های جامعهٔ روستایی است (عرب مازار و حسینی‌نژاد، ۱۳۸۳، ص. ۱۲۳).

توزیع جغرافیایی معادن نیز موضوع مهمی است که ظرفیت این بخش را برای کمک به شکوفایی اقتصاد کشور نشان می‌دهد؛ زیرا معادن در نواحی و مناطق گوناگون کشور پراکنده‌اند و بسیاری از آن‌ها در مناطق محروم قرار دارند. با توجه به این موضوع و ضرورت رشد متوازن مناطق مختلف کشور برای دستیابی به توسعه، می‌توان گفت که بخش معدن بالقوه توانایی دارد با تقویت اقتصاد مناطق محروم و ایجاد فرصت‌های شغلی در این مناطق، مهاجرت‌های بی‌رویه را کاهش داده و به تحقق عدالت منطقه‌ای کمک کند (بهبودی، برقی اسکویی و محمدی خانقاهی، ۱۳۹۸، ص. ۱۱۶).

افزایش رفاه و ایجاد فرصت‌های شغلی که به کاهش فقر و بیکاری در جامعه می‌انجامد، از جمله موضوعات مهم در سیاست‌گذاری اقتصادی کشور به شمار می‌رود. از سوی دیگر، وجود منابع معدنی و استخراج درست و معقول آن‌ها، از عناصر مهم و کلیدی توسعه و بهبود وضعیت اقتصادی کشور محسوب می‌شود.

در این زمینه، پرسش‌هایی مطرح می‌شود: آیا استخراج معادن در افزایش سطح اشتغال و کاهش فقر نقش دارد؟ آیا منابع معدنی می‌توانند به توسعهٔ پایدار کمک کنند؟ آیا استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار تأثیرگذار است؟

هدف اصلی این تحقیق، بررسی اثرات استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار است. بدین منظور، پس از مقدمه، در بخش دوم مبانی نظری مربوط به استخراج منابع معدنی و اثرات آن بر فعالیت‌های اقتصادی، از جمله فقر و اشتغال، بررسی شده است. در بخش سوم، پیشینهٔ تحقیق مرور می‌شود. بخش چهارم به روش‌شناسی تحقیق اختصاص دارد و در بخش پنجم، روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها بررسی می‌شود. در بخش ششم، متغیرهای تحقیق معرفی شده‌اند و در بخش هفتم، یافته‌های تحقیق ارائه می‌شوند. در نهایت، بخش هشتم به بحث و نتیجه‌گیری اختصاص یافته است.

فایل کامل مقاله

برای مطالعهٔ تفصیلی موضوع، نسخهٔ کامل مقاله را از طریق پیوند زیر دریافت کنید یا برای مطالعه باز نمایید.

عنوان مقاله: بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار

دریافت فایل کامل مقاله (PDF):

 https://drive.google.com/file/d/1U3KEKOgrIvXECACp3nWc3pQx0lc9qfSC/view?usp=drivesdk

شیوهٔ ارجاع‌دهی به این مقاله

پژوهشگران و دانشجویان محترم می‌توانند هنگام استفاده از مطالب این مقاله در آثار علمی و پژوهشی خود، مطابق یکی از شیوه‌های زیر به آن ارجاع دهند.

 ارجاع به نسخهٔ چاپی

مجیدی، عبدالفتاح. (۱۴۰۳). «بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار». مجلهٔ علمی و تحقیقی پوهنتون تخار، چکیده مقالات در کنفرانس ملی مدیریت منابع طبیعی و نقش آن در توسعه پایدار افغانستان. ص. ۴۵. برگزار کننده پوهنتون تخار.

 ارجاع به نسخهٔ آنلاین مقاله در وب‌سایت وزارت

مجیدی، عبدالفتاح. (۱۴۰۳). «بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بالای فقر و اشتغال در ولایت تخار». مجموعه مقالات کنفرانس ملی مدیریت منابع طبیعی و نقش آن در توسعه پایدار افغانستان، صص ۴۵۹–۴۷۲. مخزن علمی وزارت تحصیلات عالی افغانستان. نسخهٔ آنلاین؛ ایندکس‌شده در گوگل در سال ۱۴۰۴. پیوند: 

https://journals.edu.gov.af/conference-paper/1068

 ارجاع به نسخهٔ آنلاین در وبلاگ علمی

مجیدی، عبدالفتاح. (۱۴۰۵). «بررسی اثرات اقتصادی استخراج معدن نمک بر فقر و اشتغال در ولایت تخار». وبلاگ علمی استاد عبدالفتاح مجیدی. پیوند: 

https://fatahwiblog.blogspot.com/2026/10/blog-post_22.html?m=1

منبع تأیید برگزاری کنفرانس

 پوهنتون تخار، «روز دوم کنفرانس ملی پوهنتون تخار تحت عنوان مدیریت منابع طبیعی و نقش آن در توسعهٔ پایدار افغانستان». 

https://tu.edu.af/dr/node/623

دسترسی به نسخه دیجیتالی مقاله در zenodo:

نسخه دیجیتالی این مقاله در مخزن علمی و پژوهشی بین‌المللی Zenodo ثبت و منتشر شده است. علاقه‌مندان و پژوهشگران می‌توانند از طریق لینک زیر به مشخصات مقاله دسترسی یافته و نسخه کامل آن را مشاهده و دریافت نمایند.

لینک مقاله در مخزن علمی Zenodo:

https://zenodo.org/records/23908213

شناسه دیجیتالی دائمی مقاله (DOI):

https://doi.org/10.5281/zenodo.23908213

شناسه DOI به‌عنوان شناسه منحصربه‌فرد و دائمی مقاله، امکان شناسایی و ارجاع علمی دقیق به این اثر پژوهشی را فراهم می‌سازد.  .